"Wat is psychische afhankelijkheid?"
Psychische afhankelijkheid is een toestand waarin iemand mentaal of emotioneel afhankelijk wordt van een middel, persoon of gedrag. Het gaat niet zozeer om lichamelijke klachten bij stoppen, maar om het sterke verlangen (craving) dat iemand voelt om het gedrag voort te zetten.
Voorbeelden:
-
De behoefte om dagelijks alcohol of drugs te gebruiken om te ontspannen.
-
Het gevoel niet zonder je telefoon, partner of sociale media te kunnen.
-
Steeds terugvallen in gamen of gokken ondanks negatieve gevolgen.
Hoe ontstaat psychische afhankelijkheid?
Psychische afhankelijkheid ontstaat vaak geleidelijk.
Belangrijke factoren zijn:
-
Beloningssysteem in de hersenen: het gebruik of gedrag geeft een gevoel van genot of opluchting.
-
Gewoontevorming: herhaling versterkt de koppeling tussen gedrag en positieve gevoelens.
-
Emotionele coping: mensen gebruiken het middel of gedrag om stress, angst of verdriet te dempen.
Lichamelijke vs psychische afhankelijkheid
Kenmerk
Lichamelijke afhankelijkheid
Psychische afhankelijkheid
Oorzaak;
Stoppen veroorzaakt;
Voorbeeld;
Verandering in lichamelijke functies
Ontwenningsverschijnselen
Alcohol, nicotine, medicijnen
Mentale en emotionele gewoontevorming
Craving en onrust
Gokken, gamen, sociale media
Signalen van psychische afhankelijkheid
-
Sterk verlangen naar het middel of gedrag
-
Minder controle over gebruik of tijdsbesteding
-
Alles draait om de volgende “beloning”
-
Verwaarlozing van werk, studie of sociale contacten
-
Schuldgevoelens of schaamte
Herstel en behandeling
Herstel van psychische afhankelijkheid begint met bewustwording.
Veel mensen vinden steun bij:
-
Gesprekken met een psycholoog of verslavingsdeskundige
-
Groepstherapie of zelfhulpgroepen (zoals AA of SMART Recovery)
-
Nieuwe copingstrategieën: sporten, mindfulness, sociale steun
Belangrijk: stoppen hoeft niet alleen. Professionele hulp kan het verschil maken tussen blijven worstelen en echt loskomen van afhankelijk gedrag.
Feiten op een rij
- Psychische afhankelijkheid kan zonder lichamelijke verslaving bestaan.
- Het is een hersenproces dat motivatie en beloning beïnvloedt.
- Iedereen kan psychisch afhankelijk worden, ongeacht leeftijd of achtergrond.
- Herstel is mogelijk met de juiste hulp en tijd.
Psychische afhankelijkheid is geen zwakte, maar een signaal dat je geest zoekt naar balans en veiligheid. Door kennis te vergaren en hulp te vragen, kun je stap voor stap weer grip krijgen op je leven.
Veel liefs,
Femke