Beloningssysteem

Maar in werkelijkheid speelt het brein een grote rol. Het beloningssysteem - het deel van de hersenen dat plezier, motivatie en leren aanstuurt - kan door middelen of bepaald gedrag ontregeld raken. Hierdoor wordt een verslaving niet alleen een gewoonte, maar een diep verankerd patroon in de hersenen.

Het beloningssysteem van de hersenen is een biologisch mechanisme dat bedoeld is om ons te helpen overleven. Wanneer je iets doet dat goed is voor je lichaam of je sociale leven - zoals eten, contact maken, bewegen of iets bereiken - komt er dopamine vrij. Dit stofje geeft een gevoel van plezier, voldoening of opluchting. Je hersenen slaan dat gevoel op en maken de kans groter dat je het gedrag opnieuw herhaalt. Zo leert je brein wat 'belangrijk' is.

Voor mensen die gevoelig zijn voor verslaving werkt dit systeem niet anders, maar het reageert vaak sterker, sneller en langduriger op bepaalde prikkels. Middelen zoals alcohol, drugs, nicotine of gokken kunnen een enorme, onnatuurlijke piek in dopamine veroorzaken. Die dopaminegolf is veel hoger dan wat natuurlijke beloningen kunnen geven. Hierdoor gaat het brein deze middelen of handelingen als extreem waardevol beschouwen.

Maar hoe werkt dat nu precies?

- Verslavende middelen kapen het beloningssysteem.

Ze zorgen voor een dopaminepiek die veel krachtiger is dan die van gewone activiteiten. Daardoor lijken andere dingen (zoals eten, sporten en sociale contacten) minder interessant of minder belangrijk.

- Dopamine draait vooral om verwachting.

Na het verloop van tijd is niet het middel zelf, maar de verwachting ervan genoeg om een sterke dopamineprikkel te geven. Denk aan plekken, mensen, situaties of zelfs gedachten die je aan het middel doen denken. Dat kan leiden tot sterke cravings.

- Gewoontes worden diep ingeprent.

Het brein is voortdurend bezig met verbanden leggen: 'wat zorgde voor die beloning?' Hoe vaker je gebruikt, hoe sterker die verbindingen worden. Daardoor voelt stoppen vaak als vechten tegen je eigen automatische reacties.

- De natuurlijke balans raakt verstoord.

Bij langdurig gebruik gaat het brein minder gevoelig worden voor dopamine. Hierdoor voelt het dagelijks leven vaak vlakker, minder motiverend en minder plezierig. Dit is geen karakterfout, maar een neurologisch gevolg van verslaving.

Waarom dit belangrijk is om te weten.

Het begrijpen van het beloningssysteem helpt om te zien dat verslaving geen gebrek aan wilskracht is, maar een combinatie van biologie, gedrag en omgeving. Het verklaart waarom:

• Verlangens soms plots en heftig kunnen opkomen.

• Terugval deel kan zijn van het herstelproces.

• Bepaalde situaties of emoties een sterke trigger vormen.

• Herstel tijd, geduld en nieuwe gewoontes vraagt.

Herstel en verandering zijn WEL mogelijk.

Het goede nieuws: het brein is veerkrachtig. Met tijd, steun en consistent herstelgedrag kan het beloningssysteem weer tot rust komen. Nieuwe gezonde gewoontes kunnen de oude patronen vervangen. Veel mensen merken dat hun energieniveau, concentratie, emoties en motivatie langzaam terugkomen naarmate het brein herstelt.