'Hoe dopamine je gevangen kan houden in verslaving'.
Dopamine wordt vaak het “gelukshormoon” genoemd.
In werkelijkheid is het veel meer dan dat. Het is een neurotransmitter die een cruciale rol speelt in ons beloningssysteem. Het helpt ons te overleven door ons te motiveren om dingen te doen die belangrijk zijn voor ons welzijn, zoals eten, sociaal contact en voortplanting.
Maar hetzelfde mechanisme kan ons ook gevangen zetten wanneer het gekoppeld raakt aan verslavend gedrag of middelen.
Hoe dopamine werkt:
Wanneer je iets doet dat je hersenen als “belonend” ervaren, komt er dopamine vrij. Dit geeft je een prettig gevoel en je hersenen slaan die ervaring op: dit moet ik onthouden en herhalen.
Bij gezonde prikkels (bijvoorbeeld sporten of een goed gesprek) keert de dopaminehuishouding snel terug naar normaal. Maar bij verslavende prikkels (zoals alcohol, drugs, gokken of eindeloos scrollen op social media) raakt dit systeem overgestimuleerd.
De vicieuze cirkel van verslaving:
1. Snelle beloning: – Verslavende middelen of gedragingen zorgen voor een enorme piek in dopamine.
2. Gewenning: – Na verloop van tijd wennen de hersenen aan deze pieken. De “normale” hoeveelheid dopamine voelt niet meer genoeg.
3. Craving: – Je begint steeds vaker en heftiger te verlangen naar die piek.
4. Afname van plezier: – Andere activiteiten die vroeger plezier gaven (hobby’s, sociale contacten) voelen ineens saai of leeg.
5. Gevangen: – Je blijft het middel of gedrag opzoeken, zelfs als je weet dat het schadelijk is.
Waarom je brein je tegenwerkt;
Het lastige is dat dit proces grotendeels onbewust gebeurt. Je rationele brein kan weten dat iets slecht voor je is, maar je beloningssysteem schreeuwt: “Ik wil dit NU!”. Hierdoor lijkt het alsof je gevangen zit in een soort automatische piloot.
Hoe kom je los?
Het doorbreken van deze cyclus vraagt tijd en bewustwording:
-
Herstel van balans: – Je hersenen hebben tijd nodig om hun beloningssysteem te resetten.
-
Vervangende prikkels: – Zoek activiteiten die op een gezonde manier dopamine vrijmaken (sport, creativiteit, natuur).
-
Begeleiding en steun: – Therapie, coaching of lotgenotencontact kan helpen om de patronen te doorbreken.
-
Geduld: – Het duurt vaak weken tot maanden voordat je hersenen weer gevoelig worden voor “normale” beloningen.
Conclusie;
Dopamine is geen vijand – het is juist een prachtig mechanisme dat ons helpt te leven en te genieten. Maar in de context van verslaving kan het ons gevangen houden in een eindeloze zoektocht naar die ene piek. Begrijpen hoe dopamine werkt, is een eerste stap naar herstel en het terugvinden van echte voldoening in het leven.
Liefs, Femke 💚