Middelengebruik — met name alcohol — wordt in veel studies gezien als een belangrijke risicofactor bij huiselijk geweld.
Hoewel er geen eenduidig wereldwijd percentage bestaat dat precies vaststelt bij hoeveel gevallen middelengebruik betrokken is, tonen verschillende onderzoeken een sterke samenhang tussen alcohol- en/of drugsgebruik en geweld binnen relaties en gezinnen.
Middelengebruik als risicofactor.
Volgens internationaal onderzoek komt in een substantieel deel van de meldingen van partnergeweld alcohol of drugs voor. In meta-analyses wordt alcohol- en drugsgebruik betrokken bij ongeveer 40 % tot 60 % van de gevallen van huiselijk geweld of intimiderend partnergeweld — waar alcohol en drugs de kans op geweldsincidenten aanzienlijk verhogen door gedragsveranderingen zoals verminderde remming en slechter oordeel.
Alcoholgebruik wordt ook door de World Health Organization genoemd als één van de risicofactoren die de kans op huiselijk geweld vergroten. Problemematisch gebruik verhoogt de kans dat geweld optreedt en kan de ernst ervan intensiveren, ook wanneer zowel dader als slachtoffer hebben gedronken.
Onderzoek bij mannen met alcohol- en drugsproblemen toont dat deze groepen significant vaker betrokken zijn bij huiselijk geweld dan mannen zonder verslavingsproblemen, wat wijst op een duidelijke verband tussen middelenproblematiek en geweldpleging.
Waarom speelt middelengebruik een rol?
Alcohol en drugs hebben invloed op cognitieve en emotionele processen in de hersenen:
-
Verminderde zelfcontrole en beoordelingsvermogen
-
Toegenomen impulsiviteit en agressie-geneigdheid
-
Beïnvloeding van emoties en conflicthantering
Deze effecten kunnen conflicten binnen relaties verergeren of escaleren, waardoor conflicten sneller uitmonden in verbaal of lichamelijk geweld.
Niet de oorzaak, maar een co-factor!
Het is essentieel te benadrukken dat middelengebruik niet op zichzelf de oorzaak is van huiselijk geweld. Geweld is altijd een keuze van de dader en hangt samen met meerdere factoren, zoals machtsongelijkheid, psychische problemen, stress of eerdere gewelddadige interacties. Alcohol en drugs kunnen echter onderliggende spanningen versterken en drempels tot agressie verlagen, wat het risico op geweld vergroot.
Praktijkcijfers en context in Nederland.
In Nederlandse gegevens over seksueel en fysiek geweld gaf bijna een kwart van de slachtoffers aan dat het incident plaatsvond terwijl het slachtoffer onder invloed was van alcohol of drugs — een indicatie van de frequentie waarmee middelengebruik samenkomt met geweldservaringen.
Conclusie
Middelengebruik — vooral alcohol — is geen directe oorzaak van huiselijk geweld, maar vormt wel een belangrijke risicofactor die de kans op escalatie in conflicten kan vergroten. Voor effectieve preventie en aanpak is het dan ook noodzakelijk om zowel de geweldsproblematiek als het gebruik van alcohol en drugs integraal te adresseren, in beleid én in de hulpverlening.